De wet van 19 december 2025 houdende de strafbaarstelling van de ontsnapping van gedetineerden en van de beschadiging of verduistering van het elektronisch toezichtsmateriaal en betreffende het afnemen van drugstesten in de gevangenis en de herroeping van het elektronisch toezicht in het kader van de strafuitvoering werd op 6 januari 2026 in het Belgisch Staatsblad gepubliceerd.

Deze wet voert een aantal wijzigingen door in het huidige Strafwetboek, het toekomstige Strafwetboek, de Basiswet betreffende het gevangeniswezen en de wet inzake de externe rechtspositie van de gedetineerden.

Wat verandert er?

• De beschadiging van elektronisch toezichtsmateriaal (de “enkelband”) en het ontsnappen uit de gevangenis (of een in de wet opgesomde inrichting) wordt strafbaar gesteld in het Strafwetboek
• De directeur van een gevangenis krijgt de wettelijke mogelijkheid (in de basiswet) om te beslissen om de gedetineerde te onderwerpen aan de afname van een speeksel- of urinetest om de aanwezigheid van verboden stoffen in het lichaam vast te stellen
• De herroeping van het elektronisch toezicht door de SUR(B) wordt verplicht in het geval van opzettelijke beschadiging van het elektronisch toezichtsmateriaal.

Ontsnapping uit een gevangenis of een in de wet opgesomde inrichting

Omschrijving

Het ontsnappen uit een gevangenis of een in de wet opgesomde inrichting wordt gedefinieerd als het opzettelijk onttrekken door een persoon:

1° aan de voorlopige hechtenis, de gevangenisstraf of de hem in het kader van een strafrechtelijke procedure opgelegde vrijheidsberovende maatregel door te ontsnappen uit een gevangenis, een inrichting waar een geïnterneerde persoon geplaatst is, een gerechtsgebouw, een politiecommissariaat, een ziekenhuis, een voertuig van de politie of enige andere plaats waar hij onder bewaking of toezicht staat van een personeelslid van de geïntegreerde politie belast met bewakings- of beveiligingstaken, met inbegrip van de beveiligingsagenten en de beveiligingsassistenten van politie van de Directie Beveiliging;

2° aan de controle door elektronische middelen, opgelegd ter uitvoering van een gerechtelijke beslissing bedoeld in de bepaling onder 1°.

Dit betekent dat het ontsnappen uit een gevangenis (of een andere in de wet opgesomde inrichting) en het onttrekken aan het elektronisch toezicht (bijv. het doorknippen van een enkelband) voortaan strafbaar is.

Het is daarbij niet van belang om welke reden u onder elektronisch toezicht verblijft (bijv. als modaliteit van de voorlopige hechtenis, als strafuitvoeringsmodaliteit of in uitvoering van de autonome straf elektronisch toezicht).

Strafmaat

Afhankelijk van de situatie worden verschillende strafmaten bepaald:

• Ontsnapping (uit de gevangenis of een door de wet opgesomde inrichting): gevangenisstraf 6 maanden tot 3 jaar
• Poging tot ontsnapping (uit de gevangenis of een door de wet opgesomde inrichting): gevangenisstraf 8 dagen tot 12 maanden
• Ontsnapping (uit de gevangenis of een door de wet opgesomde inrichting) met geweld of bedreiging: gevangenisstraf 3 tot 5 jaar
• Een medeplichtige aan ontsnapping (uit de gevangenis of een door de wet opgesomde inrichting) krijgt dezelfde straf als dader.
• Personen bekleed met een openbare functie (nl. ambtenaren) die in het kader van de uitoefening van hun functie de ontsnapping bewerkstelligen of vergemakkelijken: gevangenisstraf 3 tot 5 jaar

Als er twee cumulatieve voorwaarden vervuld zijn wordt er geen straf opgelegd, nl.:

• als de ontsnapping gebeurt zonder geweld of bedreiging, én
• als de ontsnapte persoon spontaan en vrijwillig terugkeert binnen 48 uur

Deze bepalingen traden op 16 januari 2026 in werking.

Beschadigen of verduisteren van het elektronisch toezichtsmateriaal

Omschrijving

Het gaat om het opzettelijk beschadigen of verduisteren van het geheel aan elektronische middelen dat de diensten van de gemeenschappen bevoegd voor de organisatie en de controle van het elektronisch toezicht inzetten bij de uitvoering van hun opdrachten.

Strafmaat

Het opzettelijk beschadigen of verduisteren van het elektronisch toezichtsmateriaal wordt gestraft met gevangenisstraf van 6 maanden tot 3 jaar en een geldboete van € 200,00 tot € 4.000,00 of met een van die straffen alleen.

Deze bepalingen traden eveneens op 16 januari 2026 in werking.

Afnemen van drugstesten in de gevangenis voortaan verankerd in de wet

Het nieuwe artikel 109/1 in de basiswet bepaalt dat de directeur om de orde of de veiligheid te handhaven, kan beslissen de gedetineerde te onderwerpen aan de afname van een speeksel- of urinetest teneinde de aanwezigheid van verboden stoffen in het lichaam vast te stellen.

De directeur kan hiertoe beslissen op basis van individuele aanwijzingen van gebruik van verboden stoffen of kan beslissen op geregelde tijdstippen een percentage willekeurig geselecteerde gedetineerden te onderwerpen aan de afname van een drugstest.

De drugstest wordt afgenomen door de daartoe aangewezen leden van het bewakingspersoneel, die een passende opleiding hebben gevolgd.

Er mag geen fysieke dwang worden gebruikt bij de afname van de drugstest.

Indien een gedetineerde weigert aan een test mee te werken, zullen aan die weigering de gevolgen worden verbonden van een positieve test.

Er kan door een gedetineerde gevraagd worden om een herhalingsonderzoek uit te voeren.

Een positief testresultaat wordt meegedeeld aan de medische dienst en de psychosociale dienst van de gevangenis om na te gaan of de gedetineerde nood heeft aan acute medische zorgen en om hem eventueel door te verwijzen naar de hulpverlening met het oog op de opstelling van een multidisciplinair behandelplan.

Na een positief testresultaat volgt automatisch een eenmalige vervolgcontrole.

Artikel 129, 10° Basiswet omschrijft bovendien een nieuwe tuchtinbreuk in het geval van het gebruik van verboden stoffen, de weigering om medewerking te verlenen aan de afname van de test en het plegen van fraude bij om het even welk onderdeel van de afname van die test.

De bepalingen inzake de afname van drugstesten in de gevangenis zullen in werking op een door de Koning te bepalen datum en uiterlijk op 1 mei 2026.

Herroeping elektronisch toezicht in het kader van de strafuitvoering

Het nieuwe artikel 64/1 van de wet van 17 mei 2006 betreffende de externe rechtspositie van de veroordeelden tot een vrijheidsstraf voorziet voortaan in een verplichte herroeping van de strafuitvoeringsmodaliteit van het elektronisch toezicht indien wordt vastgesteld dat de veroordeelde het elektronisch toezichtsmateriaal opzettelijk beschadigd.

Het openbaar ministerie zal de zaak verplicht aanhangig maken bij de SUR of SURB.

Deze bepalingen traden eveneens op 16 januari 2026 in werking.

***

Alle wijzigingen en nieuwe bepalingen kan u nalezen via deze link.

***

Heeft u hierover vragen of wil u meer weten? Neem cokntact met ons op voor (vrijblijvend) advies: 

📞 +32 (0) 473/67.35.04 

📧 info@dehertoghadvocaten.be 

📍Uitbreidingstraat 84, 2600 Berchem 

(image is designed by Freepik: www.freepik.com)